Q : โดนแมงกะพรุนกัดเป็นแผลยาวตามขา  นาน 2 สัปดาห์แล้วแผลยังไม่แห้ง ควรรักษาวิธีไหนให้หายเร็วและไม่เป็นแผลเป็น ทำไมบางคนโดนแมงกะพรุนกัดแล้วเป็นแผลเป็นมาก บางคนไม่เป็นแผลเป็นค่ะ

A : หลังโดนแมงกะพรุนกัด 2 สัปดาห์แล้ว หากแผลยังไม่แห้ง อาจต้องดูว่ามีการติดเชื้อแทรกซ้อนหรือไม่ ต้องรักษาโดยการทำแผล และกินยาฆ่าเชื้อแบคทีเรีย เพื่อให้แผลหายเร็วที่สุด จะลดโอกาสที่จะเป็นแผลเป็นได้ด้วย เมื่อแผลแห้งดีแล้ว อาจเหลือรอยด่างดำได้นานหลายเดือน หรือถาวร ขึ้นกับความรุนแรงที่เป็น และลักษณะผิวของแต่ละคน หากเป็นมากอาจกลายเป็นแผลเป็นนูนคีลอยด์ได้ ดังนั้นควรรักษาแต่เนิ่นๆเพื่อให้มีโอกาสเกิดแผลเป็นน้อยที่สุด  ทำได้โดย

-  รักษาแผลสด โดยการทำแผลทุกวัน และรักษาการติดเชื้อแทรกซ้อนไปด้วย
-  ทายาที่ช่วยลดแผลเป็นที่มีส่วนประกอบของ  Allium Cepa หรือสารสกัดจากหัวหอม
-  ใช้แผ่น  Silicone sheet  ปิดแผลหลังแผลหายใหม่ๆ วันละ 12 ชม. นาน 2 – 3 เดือน
-  หลีกเลี่ยงแสงแดดตรงๆบริเวณแผล เพราะอาจทำให้แผลเป็นคล้ำขึ้นได้
-  รักษาด้วยแสงหรือเลเซอร์เพื่อลดรอยแดง เช่น  FPL, IPL, Pulsed dye Laser
-  ทำเลเซอร์ลดการเกิดคีลอยด์  เช่น  Nd:YAG Laser, Pulsed dye Laser
-  ส่วนที่เป็นเป็นแผลเป็นนูนแล้ว ต้องรักษาโดยการฉีดยาเข้าแผลเป็นเพื่อสลายเนื้อแผลเป็นนูน
-  หากเป็นแผลเป็นขรุขระไม่เรียบ รักษาด้วยเลเซอร์สร้างผิวใหม่  Fraxel Laser

ความรุนแรงของแผลเป็นหลังโดนพิษแมงกะพรุน ยังขึ้นกับความรุนแรงของพิษ ความกว้างของแผล และการดูแลรักษา

แมงกะพรุนกัดคือการสัมผัสกับกระเปาะพิษที่อยู่ตามหนวดของแมงกะพรุน  อาจเป็นการสัมผัสโดยตรงขณะเล่นน้ำ  หรือสัมผัสกับกระเปาะพิษที่ลอยตามน้ำมาหลังฝนตกหรือคลื่นลมแรงในบริเวณที่มีแมงกะพรุนชุกชุม  โดยทั่วไปผู้ถูกพิษแมงกะพรุนจะรู้สึกปวดแสบปวดร้อน มีรอยแดงบวม ช้ำ คล้ายรอยไหม้บริเวณที่โดนพิษได้นานหลายสัปดาห์  อาจเป็นแผลถลอกหรือแผลเรื้อรังเป็นเดือน  หากเป็นมากอาจทำให้เกิดอาการ คลื่นไส้ อาเจียร ปวดท้อง แน่นหน้าอก ร่วมด้วย

แมงกะพรุนชนิดที่มีพิษร้ายแรงที่สุดคือ แมงกะพรุนกล่อง หรือ box jellyfish ซึ่งมีลำตัวใส มองทะลุได้ รูปร่างเป็นกล่องคล้ายระฆังคว่ำ ขนาดประมาณ 10 – 30 เซนติเมตร มีหนวดยาว 2 – 3 เมตร ใครโดนพิษของมันเข้าอาจไม่ต้องสนใจรักษาแผลเลย  เพราะพิษของมันอาจทำให้เสียชีวิตได้ภายใน  2 – 3 นาที  จากระบบหายใจล้มเหลวและหัวใจหยุดเต้น  แมงกะพรุนชนิดนี้พบได้น้อยมากในอ่าวไทย

ทันทีที่โดนพิษแมงกะพรุน ห้ามถูหรือเกาแผลเพราะจะทำให้พิษแตกตัวมากขึ้น ให้ล้างแผลด้วยน้ำส้มสายชูเพื่อสกัดกั้นการปล่อยพิษจากกระเปาะพิษที่ยังอาจติดอยู่บนผิวหนังก่อน หากไม่มีน้ำส้มสายชูอาจใช้น้ำทะเลแทนได้ แต่ห้ามใช้น้ำประปาหรือน้ำดื่มโดยเด็ดขาด เพราะจะเป็นการเร่งการปล่อยพิษจากกระเปาะพิษ ทำให้ปวดแสบปวดร้อน เป็นแผลรุนแรงมากขึ้นไปอีก

หลังจากนั้นใช้แหนบ,ผ้า,หรือกระดาษ ค่อยๆหยิบเศษหนวดแมงกะพรุนออก และควรพบแพทย์เพื่อรับยาแก้แพ้ ยาฆ่าเชื้อ และทำแผลต่อไป

หากเจอแมงกะพรุนนอนเกยหาดอยู่ก็ไม่ควรสัมผัสด้วยมือเปล่า เพราะตัวที่ตายแล้วยังอาจมีพิษเหลืออยู่ในกระเปาะพิษตามหนวดได้ ท่านที่ชอบดำน้ำหากสวมชุดที่ปกปิดผิวหนังร่างกายได้ทั่วตัว  ก็จะปลอดภัยจากแมงกะพรุน  และสัตว์มีพิษในทะเลอื่นๆได้มากยิ่งขึ้น จะได้ท่องเที่ยวกันแบบสบายใจ…ปลอดภัยไว้ก่อนครับ



ที่มา  HealthPlus Magazine
โดย นพ.ธีระชัย วรัญญูรัตนะ , MD, MSc (Dermatology).
แพทย์ สยามเลเซอร์ คลินิก